Điện than chiếm khoảng 50% sản lượng điện Việt Nam: Doanh nghiệp sản xuất cần chuẩn bị gì?
Ngày đăng: 23/10/2026
Điện năng tiếp tục là một yếu tố quan trọng đối với hoạt động sản xuất công nghiệp tại Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cùng hoạt động kinh tế, số liệu 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy nhiệt điện than vẫn giữ vai trò lớn trong cơ cấu cung ứng điện của cả nước.
Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), sản lượng điện than trong 9 tháng đầu năm đạt khoảng 132,91 tỷ kWh, tương đương gần 50% tổng sản lượng điện của hệ thống trong cùng kỳ.
Ngày 23/10/2026, Reuters cũng đăng một bài phân tích về mối liên hệ giữa sự mở rộng của ngành sản xuất định hướng xuất khẩu tại Việt Nam, nhu cầu điện và mức độ phụ thuộc vào nhiệt điện than. Bài viết dẫn dữ liệu của Ember cho biết sản lượng điện than trong 9 tháng tăng 15% so với cùng kỳ năm trước.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, đây không chỉ là câu chuyện của ngành điện. Năng lượng còn liên quan đến chi phí vận hành, khả năng duy trì sản xuất và yêu cầu về môi trường trong chuỗi cung ứng quốc tế.
1. Nhu cầu điện tăng cùng hoạt động sản xuất
Theo Bộ Công Thương, trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu của hệ thống đạt khoảng 266,58 tỷ kWh, tăng 9,65% so với cùng kỳ năm trước.
Riêng ngành công nghiệp và xây dựng tiêu thụ 122,18 tỷ kWh điện thương phẩm, tăng 8,32%.
Những con số này phản ánh nhu cầu điện lớn của nền kinh tế, trong đó hoạt động công nghiệp là một nhóm tiêu thụ quan trọng.
Khi doanh nghiệp mở rộng công suất, tăng ca hoặc tiếp nhận thêm đơn hàng, nhu cầu điện có thể tăng theo. Vì vậy, quản lý năng lượng cần được xem là một phần của kế hoạch sản xuất, thay vì chỉ là khoản chi phí cố định trong hoạt động nhà máy.
Tuy nhiên, mức tăng tiêu thụ điện của toàn ngành không cho biết chính xác chi phí điện của từng doanh nghiệp tăng bao nhiêu. Điều đó còn phụ thuộc vào biểu giá, khung giờ sử dụng điện, loại hình sản xuất và hiệu suất thiết bị.
2. Vì sao nhiệt điện than vẫn giữ vai trò lớn?
Theo số liệu EVN công bố ngày 15/10/2026, hệ thống điện quốc gia đã sản xuất khoảng 266,2 tỷ kWh điện trong 9 tháng đầu năm, tăng khoảng 9,5% so với cùng kỳ. Trong đó, nhiệt điện than đóng góp khoảng 132,91 tỷ kWh.
EVN cho biết các đơn vị liên quan đang phối hợp bảo đảm đủ nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện trong những tháng cuối năm 2026 và chuẩn bị nguồn cung cho mùa khô năm 2027.
Một yếu tố được Reuters đề cập là sản lượng thủy điện giảm do lượng mưa thấp hơn bình thường trong mùa hè, làm tăng nhu cầu huy động các nguồn điện than. Bài phân tích cũng đặt xu hướng này trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cùng sự phát triển của ngành sản xuất định hướng xuất khẩu.
Dù vậy, không nên kết luận rằng Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thiếu điện chỉ từ những số liệu này. EVN cho biết nguồn điện đã đáp ứng nhu cầu trong giai đoạn báo cáo và đang chủ động chuẩn bị nhiên liệu cho thời gian tiếp theo.
Điều doanh nghiệp cần theo dõi là khả năng cung ứng điện, biến động chi phí năng lượng và các yêu cầu môi trường có liên quan đến thị trường đầu ra.
3. Tác động nào đối với doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu?
Có ba vấn đề doanh nghiệp nên chú ý.
Thứ nhất, hiệu quả sử dụng điện ảnh hưởng đến chi phí sản xuất.
Các dây chuyền vận hành liên tục, hệ thống làm lạnh, khí nén, lò nhiệt và thiết bị công suất lớn có thể tiêu thụ nhiều điện. Việc đo lường tiêu thụ theo dây chuyền và sản phẩm giúp doanh nghiệp xác định những vị trí có thể tiết kiệm năng lượng.
Thứ hai, khách hàng quốc tế có thể quan tâm nhiều hơn đến dữ liệu phát thải.
Đối với một số chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt là những khách hàng có chương trình giảm phát thải hoặc yêu cầu báo cáo môi trường, thông tin về nguồn năng lượng và lượng phát thải trong sản xuất có thể trở thành một phần của quá trình đánh giá nhà cung cấp.
Tuy nhiên, không phải mọi khách hàng đều áp dụng cùng một bộ tiêu chí. Doanh nghiệp cần kiểm tra yêu cầu cụ thể từ người mua thay vì mặc định rằng tất cả nhà xuất khẩu đều phải đáp ứng một tiêu chuẩn giống nhau.
Thứ ba, hồ sơ năng lực nhà cung cấp nên có dữ liệu thay vì chỉ có lời giới thiệu.
Nếu khách hàng yêu cầu thông tin về môi trường hoặc sử dụng năng lượng, doanh nghiệp cần có số liệu thực tế, phương pháp tính rõ ràng và tài liệu hỗ trợ. Không nên tự công bố sản phẩm là “xanh” hoặc “phát thải thấp” nếu chưa có căn cứ.
4. Bốn việc nhà máy nên làm ngay
1. Đo lường điện năng tiêu thụ
Tổng hợp hóa đơn điện và theo dõi mức tiêu thụ theo tháng, ca sản xuất hoặc dây chuyền. Với nhà máy có điều kiện phù hợp, nên tính thêm lượng điện tiêu thụ trên mỗi đơn vị sản phẩm.
2. Rà soát thiết bị tiêu hao nhiều năng lượng
Kiểm tra hệ thống khí nén, động cơ, điều hòa công nghiệp, lò nhiệt và thiết bị vận hành ngoài giờ. Ưu tiên những giải pháp có thể đo được mức tiết kiệm và thời gian hoàn vốn.
3. Kiểm tra yêu cầu của khách hàng xuất khẩu
Trao đổi với khách hàng về các chỉ tiêu môi trường, dữ liệu năng lượng và cách thức báo cáo được yêu cầu. Nếu chưa có yêu cầu chính thức, có thể chuẩn bị dữ liệu cơ bản để chủ động hơn trong quá trình đánh giá nhà cung cấp.
4. Đánh giá phương án năng lượng phù hợp
Tùy vị trí, mặt bằng, hồ sơ phụ tải và điều kiện đầu tư, doanh nghiệp có thể xem xét điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, hệ thống quản lý năng lượng hoặc các giải pháp nâng cao hiệu suất thiết bị. Cần đánh giá tính khả thi kỹ thuật, chi phí và quy định áp dụng trước khi triển khai.
5. Không nên hiểu xu hướng điện than là một cảnh báo thiếu điện
Số liệu điện than cao cho thấy nhiệt điện than đang đóng vai trò đáng kể trong cơ cấu phát điện. Tuy nhiên, tỷ trọng điện than không tự động chứng minh rằng doanh nghiệp sẽ bị tăng giá điện, thiếu điện hoặc mất đơn hàng xuất khẩu.
Những tác động đó cần được đánh giá bằng dữ liệu riêng: giá điện thực tế, tình hình cung ứng tại địa phương, chi phí sản xuất và yêu cầu của từng khách hàng.
Cách tiếp cận hợp lý là chủ động đo lường và quản lý năng lượng, đồng thời theo dõi các thay đổi về chính sách và yêu cầu thị trường.
Kết luận
Trong 9 tháng đầu năm 2026, nhiệt điện than cung cấp khoảng một nửa sản lượng điện của hệ thống Việt Nam, trong khi nhu cầu điện phục vụ hoạt động kinh tế tiếp tục tăng.
Đối với nhà sản xuất, nhà cung cấp và doanh nghiệp xuất khẩu, đây là thời điểm phù hợp để nâng cao hiệu quả sử dụng điện, chuẩn hóa dữ liệu năng lượng và chuẩn bị trước các yêu cầu môi trường từ khách hàng quốc tế.
Doanh nghiệp không cần vội vàng đầu tư chỉ vì một bản tin về cơ cấu điện. Điều quan trọng hơn là hiểu rõ mức tiêu thụ của nhà máy, tính toán hiệu quả đầu tư và đáp ứng đúng yêu cầu thực tế của thị trường.
Nguồn tham khảo:
- Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), “Chủ động bảo đảm nguồn than cho phát điện các tháng còn lại năm 2026 và năm 2027”, ngày 15/10/2026.
- Bộ Công Thương, họp báo thường kỳ quý III/2026, công bố số liệu sản xuất công nghiệp, thương mại và năng lượng.
- Reuters, “US tariff war is fueling Vietnam's coal boom” (Chiến tranh thuế quan của Mỹ thúc đẩy sự gia tăng sử dụng điện than tại Việt Nam), ngày 23/10/2026. Đây là bài phân tích, không phải thông báo chính sách của Chính phủ.
TimNhaSanXuat.com — Thông tin kinh tế, sản xuất và cơ hội kết nối doanh nghiệp Việt Nam.