Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu: Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì cho quý IV/2026?

XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM ĐẠT 888 TỶ USD SAU 9 THÁNG: VÌ SAO NHẬP SIÊU TĂNG MẠNH?

Ngày đăng: 28/10/2026

Hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam tiếp tục mở rộng trong 9 tháng đầu năm 2026, nhưng tốc độ tăng nhập khẩu đang vượt tốc độ tăng xuất khẩu. Diễn biến này đặt ra những vấn đề đáng quan tâm đối với doanh nghiệp sản xuất, nhà cung cấp, nhà nhập khẩu và các đơn vị tham gia chuỗi cung ứng.

Theo báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu hàng hóa đạt 434,30 tỷ USD, tăng 24,5%; nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 19,42 tỷ USD.

1. NHỮNG SỐ LIỆU XUẤT NHẬP KHẨU ĐÁNG CHÚ Ý

Trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 888,02 tỷ USD. Xuất khẩu đạt 434,30 tỷ USD, trong khi nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu 12,2 điểm phần trăm.

Riêng tháng 9/2026, xuất khẩu đạt 59,48 tỷ USD và nhập khẩu đạt 58,21 tỷ USD, đưa cán cân thương mại hàng hóa trở lại trạng thái xuất siêu 1,27 tỷ USD. Tuy nhiên, kết quả của một tháng chưa đủ để khẳng định cán cân thương mại sẽ tiếp tục cải thiện trong quý IV.

2. VÌ SAO NHẬP KHẨU TĂNG NHANH HƠN XUẤT KHẨU?

Theo Cục Thống kê, nhóm tư liệu sản xuất đạt 426,92 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu trong 9 tháng đầu năm 2026. Trong đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng chiếm 58,3%; nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,8%; hàng vật phẩm tiêu dùng chiếm 5,9%.

Cơ cấu này cho thấy nhập khẩu tập trung chủ yếu vào hàng hóa phục vụ sản xuất. Máy móc nhập khẩu có thể phục vụ mở rộng công suất hoặc thay thế thiết bị; nguyên vật liệu có thể đáp ứng đơn hàng hiện tại hoặc kế hoạch sản xuất sắp tới.

Tuy nhiên, số liệu chưa chứng minh rằng toàn bộ lượng nhập khẩu tăng thêm sẽ chuyển thành sản lượng hoặc xuất khẩu cao hơn. Muốn đánh giá đầy đủ, cần xem xét thêm sản lượng công nghiệp, đơn hàng mới, tồn kho và giá nguyên liệu.

3. DOANH NGHIỆP TRONG NƯỚC ĐANG Ở ĐÂU?

Trong 9 tháng đầu năm 2026, khu vực kinh tế trong nước xuất khẩu 83,89 tỷ USD, tăng 7,5%, chiếm 19,3% tổng kim ngạch xuất khẩu. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, xuất khẩu 350,41 tỷ USD, tăng 29,4%, chiếm 80,7%.

Đối với nhà sản xuất trong nước, đây là cơ sở để xem xét cơ hội tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp lớn, đồng thời nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tiến độ giao hàng và truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu chung không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều tăng doanh thu. Cơ hội thực tế cần được đánh giá theo từng ngành, thị trường, sản phẩm và nhu cầu mua hàng cụ thể.

4. NHỮNG THỊ TRƯỜNG ĐÁNG CHÚ Ý

Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu hàng hóa lớn nhất của Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026, với kim ngạch 140 tỷ USD. Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất, với kim ngạch 187,34 tỷ USD.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần theo dõi nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn sản phẩm, quy tắc xuất xứ và các yêu cầu thương mại áp dụng cho từng mặt hàng. Doanh nghiệp nhập khẩu nên đánh giá nhà cung cấp dựa trên giá, chất lượng, thời gian giao hàng, điều kiện thanh toán và khả năng thay thế khi xảy ra gián đoạn.

5. NHẬP SIÊU 19,42 TỶ USD CÓ PHẢI TÍN HIỆU TIÊU CỰC?

Không thể đánh giá tình hình thương mại chỉ bằng một con số nhập siêu. Nhập siêu có thể xuất hiện khi doanh nghiệp nhập khẩu máy móc và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, nhưng vẫn cần theo dõi các rủi ro về ngoại tệ, tỷ giá, giá nguyên liệu, vận tải và sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài.

Tác động thực tế đối với từng doanh nghiệp phụ thuộc vào cơ cấu nguyên liệu, đồng tiền thanh toán, điều khoản hợp đồng, khả năng điều chỉnh giá và tỷ trọng doanh thu xuất khẩu.

6. DOANH NGHIỆP NÊN CHUẨN BỊ GÌ CHO QUÝ IV/2026?

Thứ nhất, rà soát chi phí đầu vào và xác định nguyên liệu, linh kiện có ảnh hưởng lớn đến giá thành.

Thứ hai, kiểm tra nhu cầu vốn lưu động, thời gian vận chuyển, lịch thanh toán và tốc độ thu tiền từ khách hàng.

Thứ ba, đánh giá rủi ro tỷ giá đối với hợp đồng thanh toán bằng ngoại tệ.

Thứ tư, xây dựng phương án nguồn cung dự phòng cho những nguyên liệu quan trọng, dựa trên chi phí thực tế và mức độ rủi ro.

Thứ năm, đối chiếu kế hoạch nhập nguyên liệu với đơn hàng đã xác nhận và dự báo nhu cầu của khách hàng, thay vì chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu toàn quốc.

KẾT LUẬN

Trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam đạt 888,02 tỷ USD, nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu và cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 19,42 tỷ USD.

Tư liệu sản xuất chiếm tỷ trọng lớn trong nhập khẩu, nhưng điều này không tự động chứng minh hiệu quả sản xuất hoặc xuất khẩu sẽ tăng tương ứng. Doanh nghiệp cần theo dõi đơn hàng thực tế, chi phí đầu vào, vốn lưu động, tỷ giá và khả năng chủ động nguồn cung.

Thông điệp dành cho doanh nghiệp: Trong quý IV/2026, hãy tập trung vào chất lượng đơn hàng, hiệu quả sử dụng vốn và kiểm soát chi phí thay vì chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu chung.

NGUỒN THAM KHẢO

1. Cục Thống kê — Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng năm 2026.
2. Cục Thống kê — Thông cáo báo chí tình hình kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng năm 2026.
3. Bộ Công Thương — Họp báo thường kỳ quý III/2026, ngày 09/10/2026.

Lưu ý biên tập: Kiểm tra lại các liên kết nguồn chính thức và trạng thái số liệu tại thời điểm đăng bài.