Việt Nam thặng dư thương mại lớn với Mỹ, đàm phán thương mại tiến gần hoàn tất

Thặng dư thương mại hàng hóa của Việt Nam với Mỹ tiếp tục tăng trong năm 2026, trong khi hai nước đang tiến gần đến việc hoàn tất đàm phán một thỏa thuận thương mại. Diễn biến này mở ra những kỳ vọng mới nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về xuất xứ hàng hóa, minh bạch chuỗi cung ứng và tuân thủ quy định thương mại đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

1. Thặng dư thương mại Việt Nam – Mỹ tiếp tục tăng

Mỹ tiếp tục là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam. Quy mô thương mại song phương tăng trưởng tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu, đồng thời khiến cán cân thương mại giữa hai nước trở thành vấn đề được phía Mỹ đặc biệt quan tâm.

Theo thông tin do Cổng thông tin Chính phủ Việt Nam công bố ngày 8/10/2026, dẫn số liệu của Cơ quan Thống kê Quốc gia, trong 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đạt khoảng 140 tỷ USD. Thặng dư thương mại hàng hóa của Việt Nam với thị trường này đạt 122,62 tỷ USD, tăng 23,8% so với cùng kỳ năm trước.

Trong khi đó, Reuters đưa tin ngày 14/10/2026 rằng theo dữ liệu thương mại mới nhất của Mỹ, thặng dư thương mại hàng hóa của Việt Nam với Mỹ đã vượt 163 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8/2026.

Hai con số trên được công bố từ các nguồn thống kê và kỳ báo cáo khác nhau. Vì vậy, cần xem xét phương pháp thống kê và thời gian ghi nhận trước khi so sánh trực tiếp.

Điểm đáng chú ý là quy mô thặng dư lớn đang trở thành một trong những vấn đề quan trọng trong các cuộc trao đổi thương mại giữa hai nước.

Nguồn tham khảo:

• Cổng thông tin Chính phủ Việt Nam, ngày 8/10/2026: https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-us-basically-complete-negotiations-on-reciprocal-trade-agreement-111261008090126213.htm
• Reuters, ngày 14/10/2026: https://www.reuters.com/world/asia-pacific/vietnam-says-trade-negotiations-with-us-almost-completed-2026-10-14/

2. Đàm phán thương mại Việt Nam – Mỹ tiến gần hoàn tất

Ngày 14/10/2026, Reuters đưa tin Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc cho biết Việt Nam và Mỹ đã tiến gần đến việc hoàn tất đàm phán một thỏa thuận thương mại. Phía Việt Nam đã gửi dự thảo cuối cùng của thỏa thuận cho Mỹ.

Trước đó, ngày 8/10/2026, Cổng thông tin Chính phủ Việt Nam cho biết hai bên đã cơ bản hoàn tất phần lớn nội dung đàm phán về thỏa thuận thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng. Một số vấn đề kỹ thuật vẫn cần được tiếp tục trao đổi, làm rõ trước khi tiến tới hoàn tất toàn bộ quá trình.

Tuy nhiên, tiến độ đàm phán từ phía Việt Nam không đồng nghĩa thỏa thuận đã được ký kết hoặc có hiệu lực. Reuters cho biết các quan chức Mỹ vẫn thể hiện sự thận trọng và tiếp tục nêu ra những vấn đề cần giải quyết.

Các nội dung được quan tâm bao gồm thuế quan, xuất xứ hàng hóa, tình trạng trung chuyển hàng hóa nhằm né thuế và việc tuân thủ các quy định thương mại của Mỹ.

Phía Mỹ cũng đề cập đến các vấn đề rộng hơn liên quan đến môi trường đầu tư, quy định về dữ liệu và tính ổn định của chính sách trong một số lĩnh vực.

Do đó, doanh nghiệp cần theo dõi các thông báo chính thức tiếp theo thay vì mặc định rằng những điều kiện thương mại mới đã được áp dụng.

3. Vì sao thặng dư thương mại lớn có thể tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp?

Thặng dư thương mại phản ánh giá trị xuất khẩu hàng hóa lớn hơn giá trị nhập khẩu hàng hóa trong một giai đoạn nhất định. Đây không tự động là dấu hiệu của hành vi vi phạm thương mại.

Tuy nhiên, khi mức thặng dư với một đối tác thương mại lớn tăng cao, vấn đề cân bằng thương mại có thể trở thành nội dung được quan tâm trong đàm phán chính sách.

Đối với Việt Nam, việc duy trì khả năng tiếp cận ổn định vào thị trường Mỹ có ý nghĩa lớn với các ngành sản xuất hướng đến xuất khẩu.

Trong bối cảnh này, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với một số yêu cầu đáng chú ý:

• Thuế quan: Theo dõi mức thuế thực tế áp dụng đối với từng mặt hàng và những thay đổi có hiệu lực theo quy định của Mỹ.
• Xuất xứ hàng hóa: Chuẩn bị hồ sơ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và mức độ gia công tại Việt Nam khi được yêu cầu.
• Chống trung chuyển bất hợp pháp: Bảo đảm hàng hóa thực sự đáp ứng quy tắc xuất xứ áp dụng, không sử dụng việc thay đổi nhãn hoặc hồ sơ để che giấu nguồn gốc.
• Tuân thủ thương mại: Chủ động rà soát các yêu cầu liên quan đến điều tra thương mại, sở hữu trí tuệ và những quy định khác có thể áp dụng cho sản phẩm.

Các yêu cầu cụ thể phụ thuộc vào từng sản phẩm, chuỗi cung ứng và quy định pháp luật liên quan. Doanh nghiệp cần tránh áp dụng một kết luận chung cho tất cả các ngành hàng.

4. Ngành sản xuất nào cần đặc biệt theo dõi?

Những doanh nghiệp có tỷ trọng doanh thu lớn từ thị trường Mỹ hoặc phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu xuyên biên giới nên chủ động đánh giá rủi ro và chuẩn bị phương án phù hợp.

Điện tử và linh kiện

Doanh nghiệp cần chú trọng khả năng truy xuất nguồn gốc linh kiện, hồ sơ sản xuất và sự nhất quán giữa chứng từ nhập khẩu nguyên liệu với hồ sơ xuất khẩu thành phẩm.

Dệt may, giày dép và đồ nội thất

Các nhà sản xuất nên rà soát nguồn nguyên liệu, công đoạn sản xuất, chứng từ xuất xứ và các yêu cầu áp dụng đối với từng sản phẩm.

Cơ khí và gia công công nghiệp

Doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật, danh mục vật tư, quy trình gia công và chứng từ liên quan để chứng minh năng lực sản xuất thực tế cũng như nguồn gốc hàng hóa khi cần thiết.

Bao bì và sản phẩm công nghiệp hỗ trợ

Các nhà cung cấp nên chuẩn hóa thông tin sản phẩm, nguồn nguyên liệu, tiêu chuẩn chất lượng và hồ sơ giao dịch để đáp ứng yêu cầu của khách hàng xuất khẩu.

Đây là những nhóm ngành cần chủ động đánh giá mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Không có nghĩa tất cả các ngành trên đều đang chịu một biện pháp thuế hoặc điều tra giống nhau.

5. Doanh nghiệp xuất khẩu nên chuẩn bị gì trong giai đoạn này?

Trong khi chờ kết quả đàm phán chính thức, doanh nghiệp có thể thực hiện một số bước thiết thực.

Thứ nhất, rà soát cơ cấu thị trường. Xác định tỷ trọng doanh thu từ Mỹ, nhóm khách hàng chủ lực và mức độ phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Đa dạng hóa thị trường có thể giúp giảm rủi ro, nhưng cần tính đến chi phí và yêu cầu riêng của từng thị trường mới.

Thứ hai, kiểm tra hồ sơ xuất xứ. Rà soát chứng từ nguyên liệu, nhà cung cấp, quy trình sản xuất và hồ sơ xuất khẩu để bảo đảm thông tin có thể kiểm chứng.

Thứ ba, đánh giá tác động thuế quan. Tính toán lại chi phí theo các mức thuế thực tế đang áp dụng, đồng thời xây dựng kịch bản dự phòng nếu chính sách thay đổi. Không nên sử dụng mức thuế dự kiến trong đàm phán như thể đó đã là mức thuế chính thức.

Thứ tư, trao đổi với đối tác nhập khẩu. Làm rõ trách nhiệm về thuế, chứng từ, giao hàng và các điều khoản hợp đồng nếu chính sách thương mại có thay đổi.

Thứ năm, cập nhật thông tin từ nguồn chính thức. Theo dõi thông báo của cơ quan quản lý Việt Nam, Đại diện Thương mại Mỹ, cơ quan hải quan Mỹ và các văn bản liên quan đến từng mặt hàng.

6. Triển vọng thương mại Việt Nam – Mỹ: Cơ hội đi cùng yêu cầu tuân thủ

Việc đàm phán tiến gần hoàn tất có thể tạo kỳ vọng về một khuôn khổ thương mại rõ ràng hơn giữa Việt Nam và Mỹ. Tuy nhiên, mức độ tác động thực tế chỉ có thể được đánh giá khi nội dung thỏa thuận cuối cùng, các điều khoản liên quan và thời điểm có hiệu lực được công bố chính thức.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội xuất khẩu không chỉ phụ thuộc vào thuế suất mà còn đến từ năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, tính minh bạch của chuỗi cung ứng, khả năng giao hàng và độ tin cậy của hồ sơ doanh nghiệp.

Những nhà sản xuất chuẩn bị tốt về dữ liệu sản phẩm, hồ sơ pháp lý, năng lực cung ứng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế sẽ có nền tảng thuận lợi hơn để làm việc với các nhà nhập khẩu.

Trong giai đoạn chính sách thương mại còn có thể thay đổi, việc cập nhật thông tin đáng tin cậy và chuẩn bị các phương án kinh doanh thực tế quan trọng hơn việc dựa vào những dự báo chưa được xác nhận.

Kết luận

Thặng dư thương mại hàng hóa lớn của Việt Nam với Mỹ và tiến trình đàm phán thương mại đang đến gần giai đoạn hoàn tất là hai diễn biến quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu.

Một mặt, quy mô thương mại lớn cho thấy vai trò của thị trường Mỹ đối với hàng hóa Việt Nam. Mặt khác, những quan ngại về cân bằng thương mại, xuất xứ và tuân thủ cho thấy doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ hơn để duy trì hoạt động ổn định.

Tại Tìm Nhà Sản Xuất, chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp chủ động rà soát hồ sơ xuất xứ, đánh giá rủi ro thị trường và cập nhật chính sách từ nguồn chính thức. Đây là nền tảng quan trọng để các nhà máy, xưởng sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu bảo vệ lợi ích kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển quan hệ với đối tác quốc tế một cách bền vững.

Nguồn tham khảo: Reuters, ngày 14/10/2026; Cổng thông tin Chính phủ Việt Nam, ngày 8/10/2026. Số liệu và trạng thái đàm phán trong bài được trình bày theo nguồn và kỳ thống kê tương ứng. Bài viết không thay thế tư vấn pháp lý, hải quan hoặc thuế cho từng giao dịch cụ thể.